ΟΡΙΑ: ΦΡΟΝΤΙΔΑ Η ΤΙΜΩΡΙΑ;

 Τα Όρια στην νηπιακη ηλικία. και η σημασία τους για την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού

 

Μόλις  τα παιδιά αρχίσουν να κατακτούν την ικανότητα γλωσσικής έκφρασης, όσο περιορισμένη κι αν είναι αυτή αρχικά, βιώνουν τον κόσμο με έναν εντελώς καινούριο τρόπο. Μπορούν πλέον να καταλαβαίνουν πολλά από τον κόσμο των μεγάλων, να ρωτούν ,να εξηγούν τις σκέψεις και τις επιθυμίες τους. Επίσης τα παιδιά αυτής της ηλικίας αρχίζουν να αναγνωρίζουν τα κριτήρια των ενηλίκων περί « σωστού και λάθους» ,  «καλού και κακού» .Επίσης  κάνουν σχέδια και εμπλέκονται σε δραστηριότητες έχοντας την ικανότητα να κρίνουν την συμπεριφορά τους βάση των παραπάνω κριτηρίων και να την προσαρμόζουν σε αυτά

Βεβαία η βιολογική, νοητική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών τους επιτρέπει να έχον σιγά σιγά την δική τους άποψη, να επιμένουν, να είναι πολύ πιο διεκδικητικά  και αποφασισμένα πολλές φορές να μην αφήσουν τα σχέδια και τις επιθυμίες τους να ματαιωθούν από την παρέμβαση των ενηλίκων.

Η αίσθηση της συνεχούς αυξανόμενης αυτονομίας του παιδιού συχνά φέρει τους γονείς αντιμέτωπους με νέες καταστάσεις και συναισθήματα αλλά και πολλούς προβληματισμούς σχετικά με την οριοθέτηση της συμπεριφοράς των παιδιών τους.

Τα παιδιά από την νηπιακή ακόμα ηλικία χρειάζεται να μάθουν να ελέγχουν τν συμπεριφορά τους και να τηρούν ορισμένους κανόνες ώστε να προστατεύουν τον εαυτό τους αλλά και να μπορούν να συμβιώνουν με τους ανθρώπους τους άλλους.

Ένα παιδί χωρίς όρια μπερδεύεται αποσυντονίζεται νιώθει φόβο και ανασφάλεια. Η αυταρχικότητα από τη άλλη πλευρά το εμποδίζει να εκφράσει τα συναισθήματα του και να αναπτυχτεί ψυχικά. Η οριοθέτηση παρέχει στο παιδί ένα ασφαλές  πλαίσιο μέσα στο οποία θα μπορέσει να αναπτύξει το δυναμικό του. Νιώθει ότι ο κόσμος του είναι στερεός και ασφαλής. Αντιλαμβάνεται ότι οι γονείς του και πι άνθρωποι ου το φροντίζουν είναι ικανοί να το προστατεύσουν, να αναλάβουν την ευθύνη για την ζωή του να κρατήσουν το παιδί ψυχικά  καθησυχάζοντας τους φόβους του, τα άγχη και τις ανησυχίες του

Τα όρια χρειάζεται να υπάρχουν ακόμα κι αν δεν τηρούνται Απαραίτητο είναι να υπάρχουν στο παιδί όρια εξωτερικά προκειμένου να μπορέσει μεγαλώνοντας να αναπτύξει και εσωτερικά όρια να είναι δηλαδή σε θέση να ελέγχει τον εαυτό του και τις παρορμήσεις του και να ρυθμίζει την συμπεριφορά του.

Πως βάζουμε όρια;

Η οριοθέτηση θεωρώ ότι είναι πρώτα από όλα ζήτημα σχέσης γονέα και παιδιού και όχι ένα πακέτο οδηγιών που πρέπει να εφαρμοστεί κατά γράμμα. Στόχος του άρθορου δεν είναι να δώσω συνταγές αλλά ορισμένες  κατευθυντήριες γραμμές

Κρίνουμε την συμπεριφορά και όχι το παιδί και Διαχωρίζουμε το συναίσθημα από την πράξη. Αναγνωρίζουμε σεβόμαστε αποδεχόμαστε όλα τα συναισθήματα αλλά όχι κι όλες τις συμπεριφορές. Και αυτό είναι κάτι που μπορούμε να πούμε ευθέως στο παιδί  «Μπορείς να είσαι στενοχωρημένος , θυμωμένος  όχι όμως να  καταστρέφεις  πράγματα»

Τα όρια χρειάζεται να συμβαδίζουν με το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού και να προσαρμόζονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες του. Πχ ένα βρέφος προσπαθούμε να το στρέψουμε σε μια άλλη δραστηριότητα. Αν αυτό δεν φέρει αποτέλεσμα το απομακρύνουμε από μόνοι μας. Ένα παιδί από 2 ετών και πάνω χρειάζεται μια εξήγηση.

Συνέπεια- σταθερότητα- ευελιξία Τα παιδιά κατανοούν και δέχονται τα όρια μόνο όταν αυτά είναι σαφή, σταθερά και αναγνωρίσιμα.

Η επαφή με το παιδί είναι πολύ σημαντική στην οριοθέτηση. Χρειάζεται να είμαστε σοβαροί σταθεροί όσο το δυνατός πιο ήρεμοι να δίνουμε χώρο και χρόνο στην οριοθέτηση και να κοιτάμε το παιδί στα μάτια.  Μιλάμε με λόγια απλά, σαφή και κατανοητά και λίγα. Η στάση και η έκφραση του σώματος μας να είναι σύμφωνη με τα όσα λέμε πχ αν προσπαθήσουμε να οριοθετήσουμε ένα παιδί που εκσφενδονίζει τα παιχνίδια του δεξιά και αριστερά κάνοντας παράλληλα άλλες δουλείες, μιλώντας στο τηλέφωνο ή γελώντας κατά πάσα πιθανότητα δεν θα έχουμε κανένα αποτέλεσμα

Θέτουμε τα όρια εξ’ αρχής και πριν η κατάσταση ξεφύγει  εκτός έλεγχου. Σε αντίθετη περίπτωση θα είναι μάλλον δύσκολο και για μας να μαζέψουμε την κατάσταση αλλά και το παιδί θα είναι σε μεγάλη ένταση για να κατορθώσει να μας ακούσει.

 Παρόλα αυτά θα υπάρξουν και περιπτώσεις οπού τα πράγματα  δυσκολεύουν πολύ Τότε είναι χρήσιμο εμείς ως ενήλικες να αποφύγουμε τις άγονες αντιπαράθεσες και να αναζητήσουμε τρόπους αποσυμπίεσες και εκτόνωσης της έντασης αναγνωρίζοντας ότι το παιδί δεν μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο. Απομάκρυνση από το πεδίο μάχης, χιούμορ, εμπλοκή σε κάποια άλλη δραστηριότητα.

Αρχή του εδώ και τώρα. Η επικοινωνία με το παιδί  χρειάζεται να εστιάζεται στην δεομένη χρονική στιγμή και στην συγκεκριμένη κατάσταση. Οι αναφορές στο παρελθόν, οι γενικεύσεις « πάντα τα ίδια κάνεις»  και οι προφητείες για το μέλλον « δεν θα αλλάξεις ποτέ»  είναι συνήθως απαξιωτικές και καθόλου βοηθητικές στην επίλυση της κρίσης.

Ιδιαίτερα σημαντικό και χρήσιμο είναι να μιλάμε με τα παιδιά, να τους δίνουμε χώρο και να τα εμπλέκουμε στην διαδικασία λήψης αποφάσεων Να έχουν την δυνατότητα επιλογής αλλά να γνωρίζουν ότι για ορισμένα σοβαρά θέματα η τελική απόφαση θα είναι των ενηλίκων. Αναγνωρίζουμε την διαφορετικότητα των θεμάτων, αναγνωρίζουμε ποια είναι τα σημαντικά και ποια επιδέχονται διαπραγμάτευση μια έντονη και επαναλαμβανόμενη αντιδραστική συμπεριφορά του παιδιού ενδεχομένως να μας δίνει σήμα ότι τα όρια είναι στενά και ασφυκτικά και ίσως χρειάζεται να τα επαναπροσδιορίσουμε.

Οι συνέπειες πάλι πρέπει να είναι άμεσες και σχετικές με ότι έγινε. Μια τιμωρία που έρχεται με χρονική καθυστέρηση ή που το περιεχόμενο της είναι άσχετο με τον λόγο για τον οποίο επιβάλλεται μπερδεύει και θυμώνει δεν διαπαιδαγωγεί.

Σε μια ηλικία που τα όρια μεταξύ πραγματικού και φανταστικού είναι λιγάκι δυσδιάκριτα οι απειλές και οι εκφοβισμοί μπορεί να έχουν αντίθετο αποτέλεσμα και να οδηγήσουν στην εδραίωση άγχους και φοβιών.

Τέλος το παιδί μαθαίνει από αυτό που κάνουμε όχι από αυτό που λέμε. Το προσωπικό παράδειγμα είναι εκείνο που μένει και εγγράφεται στο παιδί που αποτελεί μοντέλο συμπροφοράς